ما با بخش‌های بسیاری از زمین آشنا هستیم و از آن‌ها استفاده می‌کنیم، اما اقیانوس‌ها جزو ناشناخته‌ترین بخش‌های زمین‌اند که انسان هنوز اطلاعات جامع و کاملی راجبشان کسب نکرده است. دقیقا در زیر اوقیانوس‌ها، جهانی تاریک، عمیق، سرد و پیچیده وجود دارد که هنوز رازهای بسیاری از خود را، برای انسان آشکار نکرده است. در این قسمت سؤال پیش می‌آید، که چرا انسان هنوز نمی‌داند در اعماق اقیانوس چه می‌گذرد؟
در این بخش با توکامگ، اطلاعات و دانستی‌های جالبی از اقیانوس‌ها می‌خوانیم.
اقیانوس چیست؟
به مقدار آب‌هایی که از اول پیدایش زمین وجود داشته‌اند، اقیانوس می‌گویند. عمق این آبها به قدری زیاد بوده که می‌توان گفت به زیرین ترین قسمت‌های زمین می‌رود. درواقع نه خورشید می‌تواند آن را روشن کند و نه قابل دسترس انسان است.
چه مقدار از اقیانوس‌ها هنوز ناشخته هستند؟
تصور اشتباهی که کشف زمین برای ما به ارمغان آورده، این است که چون به بیشترین بخش‌های زمین دست یافته‌ایم و آن را می‌شناسیم، به همان اندازه بر اقیانوس‌ها و آب‌های زمین هم دست پیدا کرده‌ایم؛ اما این یک باور غلط است.
چرا که انسان در خشکی زندگی می‌کند و با این حال هنوز بخش‌هایی از زمین وجود دارد که انسان حتی نمی‌تواند حدس بزند، پس چگونه می‌توانیم ادعا کنیم به اقیانوس‌ها شناخت کاملی داریم وقتی بدون تجهیزات متخصصانه حتی نمی‌توانیم برای 24 ساعت در آن زیر بمانیم؟
انسان تا به حال، تنها 28.7 درصد از بستر اقیانوس‌ها را با دستگاه‌های صوتی نقشه برداری کرده و نزدیک به یک هزارم از کف دریاها را به شکل مستقیم دیده است. از عمیق ترین نقطه‌ای که انسان با زیردریایی توانسته دست پیدا کند، می‌توان به گودال ماریانا اشاره کرد که عمقی حدود 11 کیلومتر دارد. اما همچنان بیش از 95 درصد اقیانوس‌ها، ناشناخته باقی مانده‌اند.
دلیل دشوار بودن کاوش اعماق اقیانوس چیست؟
این حقیقت که بدن انسان توانایی‌های بسیاری دارد، غیرقابل انکار است؛ اما تا به حال به محدودیت‌های آن هم توجه کرده‌اید؟
طبق تجربه و تحقیقات به دست آمده، هرچقدر از سطح آب فاصله گرفته و به اعماق برویم، فشار آب شدت گرفته، دمای آب پایین و پایین تر آمده و حتی روشنایی هم غیرقابل دسترس می‌شود؛ که دقبقا یکی از مهم‌ترین دلایلی که انسان هنوز موفق به کشف تمامی شگفتی‌های اقیانوس نشده، داشتن محدودیت جسمانی است. چرا که با وجود این عوامل در اعماق آبها، بدن انسان توانایی تحمل خود را از دست داده و تا به حال چندین نفر، به همین خاطر، جان باخته‌اند.
با وجود تمام این محدویت‌ها، انسان راهی برای کشف خواسته‌های خود چون اقیانوس‌ها پیدا کرده؛ و آن هم استفاده از فناوری‌های مختلف است.
باوجود محدودیت‌های انسان، چه چیزی می‌تواند جای او را بگیرد؟
طی گذشت زمان، انسان‌ها متوجه شدند که تنها اندازه‌گیری عمق مهم نیست، بلکه عوامل دیگری هم برای بررسی و در نظر گرفتن وجود دارند. درواقع هربار که انسان با محدودیتی روبه‌رو شده، مجبور به ساخت ابزاری جدید شده تا به جای خودش به جستوجوی اقیانوس بپردازد.
آغاز کاوش اقیانوس، از اندازه‌گیری تا شناخت
بنابراین در قرن نوزدهم ابزارهای دیگری چون وزنه‌عمق‌سنج، دستگاه‌عمق‌سنج، دماسنج دریایی را ساختند.
با سپری شدن زمان و پیشرفت دنیا، کم کم انسان به این نتیجه رسید که اقیانوس یک موضوع علمی مستقل برای بررسی است و تنها استفاده از چند ابزار و فرستادن آن‌ها در زیر آبها کارساز نیست. بنابراین تصمیم گرفت تا شخصا پا به دنیای زیر آب بگذارد و شروع به کاوش کند.
ورود انسان به اعماق اقیانوس
این عمل در سال 1934 توسط غواصی به نام ویلیام بیبی آغاز شد، که متصل به کابل، تا حدود 920 متر پایین رفت، و آن‌جا شد آغاز ورود انسان به دنیای بی انتهای زیر آب.
کشف اقیانوس بدون حضور انسان، اختراع سونار
از سوی دیگر در قرن بیستم دستگاهی به نام سونار (کشف با صدا) ابداع شد که بااستفاده از آن می‌توانستند بدون فرستادن ابزاری به زیر آب، امواج صوتی فرستاده و زمان برگشت پژواک را اندازه بگیرند. از این نقطه به بعد انسان بدون حضور فیزیکی خود در آب، توانست اطلاعات مورد نیاز خود را به دست آورد.
این روال، پس از جنگ جهانی دوم پشرفت شگفت‌انگیز و بسیار سریعی داشت. تجهیزات الکترونیکی، مغناطیس سنج‌ها، دوربین‌های اعماق دریا، سیستم‌های سونار پیشرفته‌تر و..
پرش فناوری پس از جنگ جهانی دوم
پس از تمامی این‌ها، زیر دریایی‌ها ابداع شدند که باعث شد دسترسی انسان به اعماق اقیانوس‌ها بیشتر شود. درواقع بخاطر مقدار فشار و دمای آب و همچنین وجود موجودات ناشناخته، این ابزار و یا فناوری ابداع شد تا بتوانیم در امنیت بیشتری پا به دنیای زیرین و تاریک آب بگذاریم.
ابداع ربات‌ها
حال، امروزه با ساخت ربات‌های زیرآبی توانسته‌اند تحقیقات و اطلاعات خود را بدون نیاز به حضور انسان، به بهترین شکل انجام دهند. درواقع هدف اصلیِ ابداع این فناوری، دور کردن انسان از خطرات اعماق اقیانوس‌ها و گرفتن نتیجه‌ی دقیق‌تر و بهتر از پژوهش‌ها بوده است.
نحوه‌ی عملکرد این ربات‌ها، با استفاده از حسگر‌ها و دوربین‌های مختلف بوده، حتی برخی از آن‌ها توانایی نمونه برداری از آب و بستر دریا را دارند.
آیا این فناوری‌ها محدودیتی هم دارند؟
با وجود تمام این امکانات و کارآمد بودن این فناوری‌ها، باید ذکر شود که آن‌ها هم محدودیت‌های مخصوص به خودشان را دارند.
هزینه‌ی بالای ساخت و نگهداری و استفاده از تجهیزات اقیانوس‌شناسی، از مهم‌ترین موانع کاوش کامل اقیانوس‌ها هستند. از طرفی، محدودیت انرژی و باتری، و همچنین فشار شدید اعماق باعث کم شدن زمان فعالیت ربات‌ها می‌شود.
همچنین بروز مشکلات فنی در سیستم تجهیزاتی، جزو معضلات اقیانوس‌شناسی است؛ چرا که بیرون کشیدن تجهیزات از آب و تعمیر دوباره‌ی آن‌ها، دردسر‌های خاص خودش را دارد.
عجیب‌ترین موجودات اعماق اقیانوس
اقیانوس، با وجود وسعت و عمق زیادی که دارد، قطعا موجودات بسیاری هم در خود نگه‌می‌دارد که شاید تنها در فیلم‌ها مشاهده کرده باشیم و حتی به نظرمان واقعی نباشند. در این قسمت با تعدادی از آن‌ها آشنا می‌شویم:
ماهی مرکب غول‌پیکر (Giant Squid)
این ماهی یکی از موجودات معروفی است که در اعماق تاریکی زندگی می‌کند. از ویژگی‌های ظاهری آن می‌توان به چشم‌های بزرگ، که دیدن در تاریکی را برایش ممکن می‌کند، و اندازهی بسیار بزرگ بدنی‌ای که دارد، اشاره کرد.
دلیل وجود این ماهی در لیست عجیب‌ترین موجودات، اندازهی بزرگی است که از نظر فیزیکی دارد.
ماهی فانوس‌دار (Anglerfish)
ماهی فانوس‌دار یا فانوس‌ماهی، جانورانی آبزی هستند که در اعماق تاریکی آّ‌ها زندگی می‌کنند؛ درواقع این نوع ماهی در شب، برای شکار، به سطح آب آمده و در طول روز به اعماق تاریکی باز‌می‌گردد.
ویژگی شگفت‌انگیز این ماهی، استفاده از باکتری‌های درون شاخک روی سرش است که با استفاده از آن می‌تواند نور تولید کرده و شکار را فریب دهد.
خرچنگ یتی (Yeti crab)
خرچنگ یتی یک ماهی نه، بلکه از دسته‌ی سخت‌پوستان است که در اعماق تاریکی، در نزدیکی چشمه‌های آّب گرم حاره‌ای زندگی می‌کنند.
ویژگی این خرچنگ‌ها، وجود موهای‌پرز مانند بر روی پاهایش است؛ که از قضا دلیل معروف بودنش به این اسم نیز به خاطر همان موها است.
آیا هنوز موجودات ناشناخته‌ای در اقیانوس وجود دارند؟
شاید به دلیل کشف نکردن موجودات جدید در دوره‌های اخیر، فکر کنید که تنها کشف شده‌ها وجود دارند و تمام.
اما این فکر اشتباه است، پژوهشگران هنوز در تلاش‌اند تا به گونه‌های جدیدی از موجودات دریایی دست یابند و محل زندگی آن‌ها در اعماق دریا را کشف کنند، با این‌حال، موانع طبیعی همچنان اجازه‌ی کشف آن حقایق را به بشریت نمی‌دهند.
هرچند در رسانه‌ها، شایعاتی از وجود کوسه‌های غول‌پیکر و حتی موجودات ترسناک‌تری صحبت شده، اما هنوز اطلاعات مورد توجهی، مبنی برا صحت این شایعات درز نکرده است.
آیا روزی تمام اقیانوس را کشف خواهیم کرد؟
همان‌طور که مشاهده می‌کنیم، علم فناوری هر روز درحال پیشرفت است و در آینده‌ای بسیار نزدیک، امکانات و اختراعات جدیدی، توسط مخترعان ابداع می‌شود که با استفاده از آن‌ها، کشف و کاوش عمیق‌ترین اقیانوس‌ها امکان پذیر‌تر می‌شود .
با این‌حال نمی‌توان گفت که با پیشرفت فناوری، به طور قطعی تمام رازهای اقیانوس را کشف می‌کنیم، چرا که به وسعت دنیای زمینی و خشکی ما، دنیای زیرآبی هم ووسعت دارد.. عمقی دارد که قابل حدس نیست و البته!
محدودیت‌هایی دارد که انسان باید زمان زیادی از زندگی و نسل خودش را صرف دفع کردن و مقابله با آن‌ها کند.
کلام‌آخر
اقیانوس دنیای بزرگی از شگفتی‌هایی‌ست که انسان هیچوقت نمی‌تواند ادعا کند شناخت بی‌نقص و کاملی نسبت به آن دارد. چرا که جدا از پهناوری و پژواکی که دارد، عوامل محافظتی‌ای دارد که انسان برای مقابله با آن‌ها باید زمان بسیاری را صرفشان کند.
بیشتر بخوانید:
7 مورد از خطرناک‌ترین رودخانه‌های جهان
طبیعت زمین در 50 سال آینده چگونه خواهد بود؟