حماسه نوعی شعر تاریخی است که به مهم‌ترین نوع ادبیات معروف است. حماسه‌ها نوعی داستان زندگی قهرمانان خاصی را توصیف می‌کنند. این شعرها و داستان‌های طولانی، توانستند زبان یک کشور را زنده نگه دارند. در این مقاله، ما به معرفی ده تا از مهم‌ترین حماسه‌ها در ادبیات می‌پردازیم.
1- بیوولف
بیوولف (Beowulf) یکی از مهم‌ترین اثر ادبیات انگلیسی است. این حماسه بدون نام، که بعدها به بیوولف نامگذاری شد، به بعضی از اتفاقات اوایل قرن ششم می‌پردازد. این حماسه، داستان قهرمان گیتی را بدنبال دارد که در تلاش شکست دادن هیولایی به نام گرندل (Grendel) است تا دانمارک را نجات دهد. این داستان، مهم‌ترین اثر بازمانده در زبان انگلیسی باستانی است.
2- ایلیاد – هومر
حماسه ایلیاد (Illiad)، یکی از دو اشعار مهم هومر (Homer) است. بعد از گرفته شدن هلن (Helen) از اسپارتا (Sparta)، جنگی بین یونانیان با تروا اتفاق افتاد که باعث شروع جنگ تروجان (Trojan War) شد. در این داستان، قهرمانانی مانند آچیلس (Achilles)، هکتور (Hector)، پاریس (Paris)، ادیسیوس (Odysseus) و… حضور دارند که گروه‌های بزرگی را در جنگ رهبری می‌کردند. همچنین این داستان ریشه بعضی از عبارات رایج مانند “پاشنه آچیلس” (ضعف قهرمان) و “اسب تروجان” (نماد فریب‌کاری) است.
3- اودیسه – هومر
داستان اودیسه (Odyssey)، دومین و مهم‌ترین اثر هومر است. بعد از پایان جنگ تروجان، ادیسیوس، راهی به خانه خود می‌شود؛ اما در بین راه، با موانعی روبرو می‌شود که باید با آنها مقابله کند. بعد از رسیدن به خانه، اودیسیوس به همراه پسرش، تلماخوس (Telemachus)، زن وفادار خود را از خواستگاران او نجات دهند. این حماسه، اهمیت مهمی در ادبیات غربی دارد و باعث تاثیر گذاری در کارهای ادبی غربی شد.
4- ماهابهارتا
ماهابهارتا (Mahabharta) یکی از مهم‌ترین حماسه در هند باستان است که درباره تاریخ تشکیل دین هندوئیسم نیز نوشته شده. این حماسه، که بیش از دویست هزار بیت است، یکی از طولانی‌ترین حماسه‌های جهان است. داستان این حماسه، درباره پسران پاندو (Pandu) است که توسط خدایان محفاظت و تربیت شده‌اند. این داستان طولانی، به اسطوره و افسانه‌های دین هندوئیسم اشاره زیادی دارد.
5- شاهنامه – ابولقاسم فردوسی
حماسه شاهنامه، یکی از مهم‌ترین قطعه ادبی در ایران و ادبیات جهان است. داستان این حماسه، درباره گذشته ایران است و داستان‌های قهرمانان و پادشاهان قدیم فارس را بدنبال دارد. فردوسی تلاش کرد تا با شاهنامه، زبان شیرین فارسی را زنده نگه دارد و از واژه‌های عربی استفاده نکند. در این حماسه، از داستان جشن‌های ایرانی مانند نوروز، یلدا و… سخن گفته شده است.
6- کمدی الهی – دانته الیگیری
شعر کمدی الهی (Divine Comedy)، درباره ماجراجویی نویسنده با ورجیل (Vergil)، شاعر رومی می‌باشد. در این ماجراجویی، دانته الیگیری (Dante Alighieri) از تاریکی به روشنایی الهی سفر می‌کند. این داستان بزرگ شامل سه بخش دوزخ (Inferno)، برزخ (Purgatorio)، و بهشت (Paradiso) است. این حماسه به سبک طنز نوشته شده و تصورات این فیلسوف درباره زندگی بعد از مرگ را توصیف کرده است.
7- حماسه گیلگمش
حماسه گیلگمش (Gilgamesh)، قدیمی‌ترین و اولین حماسه در دنیا است. این داستان، درباره پادشاه اوروک، گیلگمش است که باعث عصبانیت خدایان شده و آنها یک مرد وحشی به نام انکیدو (Enkidu) خلق می‌کنند تا این پادشاه سنگ دل را بکشد. این حماسه به عنوان الهام اصلی برای حماسه‌های هومر عمل می‌کند. این حماسه همچنین به عنوان بنیان گذار داستان‌های قهرمانانه نیز می‌باشد.
8- بهشت گمشده – جان میلتون
بهشت گمشده (Paradise Lost) بزرگترین حماسه پروتستانی است. این حماسه همچنین به عنوان بهترین حماسه در زبان انگلیسی است. این حماسه داستان سقوط شیطان از بهشت و سقوط آدم و حوا در باغ عدن را بازنشر می‌کند. در این داستان، جان میلتون (John Milton) شخصیت‌پردازی قوی به شیطان داد که دگر شاعران، این شخصیت را تحسین کردند.
9- انه‌اید – ورجیل
انه‌اید (Aeneid) بزرگترین حماسه رومی است که درباره تشکیل یکی از بزرگترین امپراتوری‌های جهان است. این داستان دنباله ایلیاد هومر است، درباره فرار انه‌یس (Aeneas) از تروا به ایتالیا را شرح می‌دهد. ورجیل (Vergil) داستان‌های پراکنده این قهرمان را جمع آوری کرده و در داستان حماسی وارد کرده. این باعث تبدیل شدن انه‌یس به یک اسطوره ملی شد.
10- اووید – دگردیسی‌ها
این شعر لاتین اووید (Ovid)، به عنوان شاهکار او محسوب می‌شود. دگردیسی‌ها (Metamorphoses) داستان جهان از خلقت آن، تا الوهیت ژولیوس سزار را به صورت اسطوره‌ای-تاریخی شرح می‌دهد. این کتاب یکی از تاثیرگذارترین کتاب‌های ادبیات غرب است. این حماسه همچنین باعث ساخته شدن بسیاری مجسمه، نقاشی، و موسیقی شده.
کلام آخر
در این مقاله، به ده تا از مهم‌ترین حماسه‌های دنیا اشاره کردیم، که بعضی از آنها تاثیرگذاری بزرگی برای بقیه نویسندگان بزرگ بودند. بدون شک، این شعرها و شاعران بخش عظیمی از ادبیات را تشکیل داده‌اند، که ما این را مدیون آنها هستیم.
بیشتر بخوانید: